Parts of the opening speech by Erik A. de Jong for our show at Liefhertje, april 2011.

“… Despite all our desires for untamed wilderness, culture and nature are intrinsically connected. As an intervention in nature, bonsai is very artificial, but within it lies a deep knowledge of, and longing for nature. It is an understanding in which large manifests its self in small and vice versa. Precisely in this intervention - the knowing of nature from within - the essence of the culture/nature relationship is being sought within our culture.


We live in a time in which a new understanding of nature is essential: a personal and empathic relationship with nature. Nature is not only a system, that exists outside of us, but it’s also deeply connected with our imaginations and desires. This has to be visualized and made recognizable. Our esthetics of nature still date from the 18th and 19th century: beauty (harmonious and balanced), the picturesque (asymmetrical, more rough and wild) and the sublime (where nature transcends us into grandeur, even provokes fear and touches us in our very being). How can we give new meaning to these categories, without being superficial? Beyond the pretty picture. What can touch us, other than the image? Beyond the eye. How does a photograph touch us in other senses, deeper in our individual empathy?

Untitled (Tattoo) does exactly that. There is the image, which resembles a static photo. One can wonder about the slender back with the mighty tree upon it. A miraculous and impressive image, which is actually sublime; the tree takes over the back as growing nature. It becomes the back, the backbone, the support. The tree spreads out its branches like the nerve system in the brain, and its roots like feet. Various anthropologists and psychologists have compared the stance of man to an essential rise from the earth to the sky.


Then, the tree appears to breathe; through the skin that lives, the heart that beats. It’s not a photograph, but a video: alive. That quality mirrors the living quality of a tree. Man and tree are breathing. What is slender, is also strong, and the tree gains a beauty through the slender, the vulnerable. As in all nature, contrasts are being abolished. When I became aware of it, seeing became feeling, understanding, a sensation of my own body. The tree is a being like us, and we too are nature. Nature is here for us. We live with it, and it lives with us. There is a shared life, a shared growth and a shared culture.


We live in a time where less and less people become members of environmental organizations, because nature as a landscape, as a system and as biodiversity, doesn’t appeal to them. People long for identification

with nature, with the animal, the plant, the tree. It’s closer to them and more tangible, because in this cross pollination between our culture and this more individualistic nature, lies an inherently felt understanding. We know it, but we cannot articulate it. That is what art needs to do for us. Art brings nature closer to us, examines new relationships and examines a new nature empathy for our urbanizing world. A world in which we are more distant from nature, but where our desire tells us, and reminds us, how important that nature as archetype is. And how she permeates our culture, our lives, and reminds us of that empathic alliance. Without that alliance, that relationship, we cannot define our identity as urban humans. Nor consider it as whole. …”

Interview about our collaboration for students at the Royal Academy in The Hague (sorry, Dutch only).
By Willem Sluyterman van Loo.

Sjoerd Knibbeler (Weert, 1981) is als docent verbonden aan de afdeling Grafisch Ontwerpen. Rob Wetzer (Groningen, 1981) leerde hij kennen op de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht (HKU). Na hun afstuderen aan de KABK in 2009 begonnen ze samen te werken. Dat resulteerde in The Bonsai Project, dat voorjaar 2011 voor het eerst geëxposeerd wordt bij galerie Lief Hertje en de Grote Witte Reus in Den Haag. Een tussenstadium, want ze willen nog jaren aan het project doorwerken.


We hebben afgesproken dat dit een duo-interview wordt. Want ik denk dat juist jullie samenwerking voor veel academiestudenten interessant is.


[…] Tot het einde van de academie kwam er eigenlijk nooit een gezamenlijk project van de grond. "We hebben het wel samen geprobeerd," zegt Rob. "Eén van ons had dan een idee, maar we kwamen niet samen tot iets nieuws; je werkt dan met zijn tweeën aan andermans idee, en dat levert niets op."
De omslag kwam in 2009, toen beiden net waren afgestudeerd aan de KABK. Sjoerd en Rob kregen de opdracht om voor een tijdschrift van de Rabobank het begrip rust te illustreren. Enige brainstormsessies later hadden ze het: een bonsaiboompje, dat moest het worden.

Sjoerd: "Bonsai als een vehikel van rust, waar je toewijding voor nodig hebt om dat te kunnen maken en beleven. Dat is het begin van de samenwerking en van ons project geweest."


Research volgde en een wereld openbaarde zich aan het duo. In Utrecht bleek de grootste Europese importeur van bonsaiboompjes te zijn gevestigd. Een bezoek bevestigde hun vermoeden. Sjoerd: "Wat we allebei interessant vonden, kwam daar samen." Rob: "Het belangrijke was, dat we daar voor het eerst onbevangen iets tegenkwamen waarvan we allebei dachten: hier moeten we wat mee doen."


[…] Sjoerd en Rob fotografeerden bomen over de hele wereld. "Toen we bezig waren merkten we dat het niet zozeer gaat om de bonsai zelf, maar om het idee eráchter: een ideaalbeeld dat mensen hebben van de natuur," vertelt Rob. "Het is interessant dat over de hele wereld mensen zich met datzelfde idee bezighouden. Het maakt dus niet uit of je uit China of Afrika komt, er zijn overal blijkbaar mensen die hetzelfde verlangen hebben om een boom in een pot te houden. Het is iets heel universeel menselijks. Het is eigenlijk onmogelijk om ernaar te kijken en er niks in te herkennen, erover na te denken, te filosoferen."


Sjoerd: "Bonsai is in zekere zin ook een soort

controledrift. Dat woord heeft over het algemeen een wat negatieve lading. Wij mensen willen altijd alles controleren, en dat vinden we dan een slechte eigenschap van onszelf. Maar tegelijkertijd kun je zeggen dat de mensen die wij hebben ontmoet met enorme toewijding en liefde voor de natuur boompjes mutileren. Dat is een heel groot, gek contrast, en wij hebben zelf ook nog niet door wat dat precies betekent."


De foto's van het Bonsai Project zijn groot. Heel groot zelfs: groter dan een "echte" bonsai. De bezoeker ziet een enorme bonsai, haarscherp gefotografeerd voor een zwarte achtergrond.


Als je langer over jullie idee nadenkt, kun je ook zeggen: we halen de beste bomen naar Nederland en stellen ze hier tentoon, zodat de bezoekers zelf kunnen ervaren wat het is om eromheen te lopen.


Rob: "Ja en nee. Door ze op deze manier te fotograferen, halen we de boom uit zijn context. Enerzijds om hem tot zijn recht te laten komen, en ook omdat we lazen dat het uitgangspunt van de bonsaiïst is om een universum in een pot te maken. Een bonsaiboom moet zichzelf overstijgen. Heel veel mensen die je bij zo'n boom neerzet, zullen vooral onder de indruk zijn van het object; zij zullen die 'ontstijging' niet kunnen ervaren of zien.

Wij spelen ook heel erg met standpunt. We proberen de bomen zo te fotograferen dat als je ze print en vergroot, je als mens weer een verhouding kan hebben tot een normale, volwassen boom.”


Rob Wetzer en Sjoerd Knibbeler zijn opgeleid als documentaire fotografen. En de onderzoekende blik die ze 'van huis uit' meekregen, komt ook in dit project tot uitdrukking. "Kijk naar de Oostvaardersplassen," zegt Rob. "Willen we daar natuur, of gaan we ingrijpen als de dieren honger leiden? Vergelijk het met bonsai: is het natuur, is het onderdrukking? Dat soort grote en actuele thema's zijn eigenlijk allemaal in die boompjes vertegenwoordigd. Het project geeft heel veel aanknopingspunten om dingen te vertellen die in feite niks met die bonsai-wereld te maken hebben, en dát maakt het zo'n interessant onderwerp."


Toegankelijkheid is een belangrijke eigenschap van fotografie. Als ik mij verplaats in iemand zonder beeldachtergrond, kan ik me voorstellen dat je denkt: goh, een foto van een bonsai-boom. Grappig. Ik zou moeite hebben om het verhaal erachter te ontdekken.


Rob: "Wat ik interessant vind is dat jouw vraag en je observatie, eigenlijk het tegenovergestelde van elkaar beweren. Je ziet foto's van een bonsai-boom, maar dat is

ook omdat je van tevoren weet dat het een bonsai is. Maar wat op het moment dat je tegen die foto aanloopt zónder dat je weet dat het een foto van een bonsai is?"


Je denkt dan: wat staat erop?


Rob: "Juist. Ik denk dat met hoe minder voorkennis je naar deze foto's kijkt, hoe sterker de verbeeldingskracht is. Hoe minder je weet, hoe meer je eruit haalt.


Hebben jullie dat ook op 'onbevangen' mensen uitgeprobeerd?


Rob: "Ja, uiteenlopend van mensen uit de bonsai-wereld tot bevriende kunstenaars. We merken dat iedereen er iets van vindt. Het spreekt iedereen aan op zijn persoonlijke bagage, zijn eigen referentiekader. Dat is juist de kracht ervan, dat mensen zelf een aanleiding vinden om erover na te denken, te filosoferen."


Voor dit project reisden Rob en Sjoerd onder meer naar bonsaiïsten en musea in Afrika, Amerika en China. De bomen die ze fotografeerden behoren tot de absolute top in de wereld van de bonsai; even een boom een stukje verplaatsen was er niet bij.


Rob: "Dus we komen niet even een fotootje maken.

In het geval van die musea zijn er mensen van het museum die voor ons die bomen vertillen, omdat… als dat misgaat…" Sjoerd: "Dan zijn wij geruïneerd."


En dan heb je die foto's; je gaat selecteren. Je komt terug met zestig foto's, hoe kiezen jullie de definitieve foto? Waar zit 't hem dan in?


Sjoerd: "Het zit onder andere in de verhouding. Niet letterlijk in het beeld, maar in de totale reeks van het project. De foto's moeten met elkaar in overeenstemming zijn. Er moet een bos tussen, maar ook een losse boom. Sommige bomen hebben we in herfstkleuren gefotografeerd, andere met blad en zonder. Daar kun je ook in variëren. Voor een deel kunnen we dat niet benoemen; het heeft ook te maken met die verbeeldingskracht.


Komen daar nog mensen van buitenaf bij?


Sjoerd: "Dat doen we met zijn tweeën, maar we laten ook wel eens wat aan anderen zien." Rob vult aan: "En dan bestaat het dat die anderen hun favorieten uitkiezen, maar dat doet er dan niet meer toe."


Wie is eigenlijk de voortrekker van jullie twee? Wie hakt de knopen door?

Rob: "Goeie vraag." Sjoerd: "Goh." Rob: "Ik weet niet of die er is. We laten elkaar de ruimte. Bovendien zitten er altijd één of twee foto's tussen waarvan we niet allebei zeker weten of het een goeie is. Die halen meestal de eindselectie niet.



Built with Indexhibit